Als u weleens bij de opticien bent geweest voor een nieuwe bril, heeft u de term vast voorbij horen komen: een ‘cilinderafwijking’. Veel mensen denken dat dit een oogziekte is, maar dat is een misverstand. Het is simpelweg een kleine afwijking in de vorm van het oog die heel goed te behandelen is.
Wat is een cilinderafwijking?
Om direct een groot misverstand weg te nemen: een cilinderafwijking is geen ziekte en het heeft ook niets te maken met luie ogen of zwakke oogspieren. Het is puur een vormafwijking van het oog.
De vorm van een normaal oog: Bij een perfect gezichtsorgaan is het hoornvlies (het doorzichtige voorste venster van het oog) zo rond als een voetbal. Lichtstralen vallen hierdoor gelijkmatig naar binnen en komen exact op één helder punt op het netvlies terecht. Hierdoor ziet u een scherp beeld.
De vorm bij een cilinderafwijking: Bij een cilinderafwijking (medici noemen dit astigmatisme) is het hoornvlies niet perfect rond, maar ovaal gekrommd. Het lijkt meer op een rugbybal. Omdat het oog in de ene richting (bijvoorbeeld verticaal) ronder loopt dan in de andere richting (horizontaal), wordt het licht naar binnen toe vervormd. In plaats van één scherp brandpunt, ontstaan er twee wazige brandlijnen. Het beeld dat op uw netvlies valt, is hierdoor uitgerekt of onscherp.
Al bij de geboorte aanwezig
Een cilinderafwijking is bijna altijd een erfelijke eigenschap en ontstaat meestal al bij de geboorte. Het is simpelweg de manier waarop uw oog zich in de baarmoeder heeft gevormd.
Het opvallende is dat een cilinder vaak pas op latere leeftijd zichtbaar wordt. Dit komt doordat de ooglens van kinderen en jonge volwassenen nog enorm flexibel is. De spiertjes in het oog kunnen de ovale vervorming van het hoornvlies jarenlang automatisch corrigeren door de natuurlijke lens boller of vlogger te maken. Dit continu scherpstellen kost het oog echter veel energie. Naarmate we ouder worden (vaak vanaf het 20e tot 40e levensjaar), verliest de ooglens zijn flexibiliteit. Het oog kan de afwijking niet langer zelf compenseren, waardoor de cilinderafwijking ineens merkbaar wordt en het zicht achteruitgaat.
Symptomen bij een plus- en een min-cilinder
Een cilinderafwijking komt bijna nooit alleen; het gaat vrijwel altijd samen met normale bijziendheid (min-sterkte) of verziendheid (plus-sterkte). De klachten die u ervaart, hangen erg af van deze combinatie.
Symptomen bij een plus-cilinder
(gecombineerd met verziendheid)
Wanneer de cilinder samengaat met verziendheid, liggen de problemen juist vaker bij taken van dichtbij, zoals lezen of computerwerk:
Hoofdpijn en vermoeidheid: Omdat uw oogspieren de hele dag keihard moeten werken om het beeld scherp te trekken, raken ze oververmoeid. Dit leidt vaak tot een drukkende hoofdpijn boven de wenkbrauwen of achter de ogen na een werkdag.
Knijpen met de ogen: Mensen met een plus-cilinder hebben vaak de neiging om onbewust hun ogen half dicht te knijpen. Door de wimpers iets op elkaar te duwen, proberen ze de lichtinval mechanisch te filteren om het beeld scherper te maken.
Symptomen bij een min-cilinder
(gecombineerd met bijziendheid)
Wanneer u bijziend bent én een cilinder heeft, merkt u dit vooral bij het kijken in de verte:
Veven en strepen bij licht: Vooral ‘s avonds en in het donker vervormt het zicht. Koplampen van tegenliggers of lantaarnpalen zien er niet uit als scherpe lichtpuntjes, maar krijgen lange strepen of een ‘ster-effect’. Dit maakt autorijden in het donker vermoeiend.
Schaduwen rond letters: Als u naar de ondertiteling op televisie of naar verkeersborden kijkt, lijkt er een milde schaduw of een dubbele contour achter de letters te zitten.
Wat kan ooglaseren betekenen?
Een bril of contactlenzen met een ‘torische’ (cilindrische) vorm kunnen de lichtinval vooraf corrigeren, maar lossen de oorzaak niet op. Ooglaseren doet dat wel. Dit is een uitstekende en veilige methode om een cilinderafwijking permanent te verhelpen.
Tijdens een ooglaserbehandeling verandert de laser heel nauwkeurig de vorm van het hoornvlies. Waar de laser bij een normale min-sterkte het hoornvlies overal evenveel platter maakt, werkt de laser bij een cilinder asymmetrisch. De laser verdampt in de ene richting iets meer weefsel dan in de andere richting. Hierdoor wordt de ‘rugbybal’ weer veranderd in een perfect ronde ‘voetbal’.
Veelgebruikte technieken:
Femto-LASIK: De arts maakt met een computergestuurde laser een flinterdun flapje in het hoornvlies, klapt dit opzij en corrigeert daaronder de cilinder. Dit is de meest populaire methode omdat het vrijwel pijnloos is en het zicht vaak al binnen 24 uur scherp is. Geschikt voor cilinders tot ongeveer 4 of 5 dioptrieën.
TransPRK: Als uw hoornvlies te dun is voor een flapje, kan de laser de correctie direct aan de oppervlakte uitvoeren. Het herstel duurt een paar dagen langer, maar het eindresultaat is net zo nauwkeurig.
Wat als uw ogen niet geschikt zijn voor ooglaseren?
Ooglaseren is helaas niet voor iedereen mogelijk. Als uw cilinderafwijking te hoog is, uw hoornvlies te dun is, of als u ouder bent dan 45 jaar en ook een leesbril nodig heeft, is een lensimplantatie de beste oplossing.
Bij een lensimplantatie wordt er gewerkt met een kunstlens waarin de cilindercorrectie al is ingebouwd. De chirurg plaatst deze lens heel nauwkeurig in het oog en draait de lens exact op de juiste positie (de asrichting) om uw cilinder op te heffen.
Twee soorten lensimplantaties:
Voorzetlens (ICL): Dit is een flinterdunne kunstlens die vóór uw eigen ooglens wordt geplaatst. Uw natuurlijke lens blijft dus gewoon zitten. Dit is een ideale, omkeerbare methode voor jonge mensen (18 tot 45 jaar) met een dun hoornvlies of een zeer hoge cilindersterkte.
Vervanglens (RLE): Bent u ouder dan 45 à 50 jaar? Dan is de eigen ooglens vaak al stugger (ouderdomsverziendheid). De chirurg vervangt uw eigen lens dan volledig door een geavanceerde kunstlens. Kiest u voor een multifocale vervanglens met cilinder, dan bent u in één klap verlost van uw cilinderafwijking, uw afstandsbril én uw leesbril.
Kosten, risico's en waar u op moet letten
Refractiechirurgie is een medische ingreep en net als bij elke behandeling is het belangrijk om naar de nuchtere feiten te kijken.
Risico’s: De kans op ernstige complicaties bij ooglaseren of lensimplantaties is uiterst klein (minder dan 1%). In de eerste weken na de behandeling kunt u wel last hebben van droge ogen of tijdelijk grotere kringen (halos) rondom lampen in het donker. Dit herstelt zich bij de overgrote meerderheid van de cliënten volledig.
Kostenindicatie: Omdat het corrigeren van een cilinderafwijking veel maatwerk en nauwkeurige meetapparatuur vereist, liggen de tarieven vast. Ooglaseren kost gemiddeld tussen de € 1.199,- en € 1.499,- per oog. Een lensimplantatie is complexer en kost, afhankelijk van het type lens (voorzet- of vervanglens), tussen de € 2.400,- en € 3.800,- per oog.
Belangrijk bij het kiezen van de juiste kliniek
Omdat een cilinderbehandeling op de millimeter nauwkeurig moet gebeuren (als de lens of laserbehandeling een paar graden scheef staat, ziet u nog steeds wazig), is de keuze voor een kwaliteitskliniek essentieel. Daarom nemen wij altijd uitgebreid de tijd voor medisch vooronderzoek.
In onze oogkliniek staan veiligheid en kwaliteit vanzelfsprekend centraal. Met nationaal en internationaal gerenommeerde oogartsen, uiterst moderne ooglaserapparatuur en een betrokken team dat steeds voor u klaarstaat kunnen we dat ook altijd bieden.